Depressie
Wat is een depressie?
Depressie is een psychische aandoening die zich uit in een aanhoudend sombere stemming, verlies van interesse en weinig energie. Het beïnvloedt dagelijks functioneren en kan verschillende vormen aannemen. Je bent depressief wanneer je gedurende een langere periode last hebt van een sombere stemming en/of een verlies van interesse of plezier in vrijwel alle activiteiten. Dit gaat gepaard met andere symptomen, zoals vermoeidheid, slaapproblemen, concentratieproblemen, gevoelens van waardeloosheid of schuld, en soms gedachten aan de dood.
De symptomen moeten dagelijks aanwezig zijn en je functioneren op sociaal, werkgerelateerd of ander gebied aanzienlijk belemmeren. Zo kan het moeilijk worden om werk, het huishouden of persoonlijke hygiëne bij te houden. Taken kosten veel energie, wat kan leiden tot een verstoord slaapritme. Een depressie kan variëren van mild tot ernstig en kan worden gediagnosticeerd en behandeld door professionals in de GGZ, zoals psychiaters, psychologen en therapeuten.
Neurologisch
Depressie wordt veroorzaakt door een complex samenspel van biologische, psychologische en sociale factoren. Het beïnvloedt de hersenchemie en neurale circuits.
Behandelbaar
Met de juiste behandeling kunnen de meeste mensen met een depressie aanzienlijk verbeteren. Er zijn verschillende effectieve behandelopties beschikbaar.
Veelvoorkomend
Wereldwijd lijden meer dan 300 miljoen mensen aan een depressie, met schattingen tot meer dan 350 miljoen. Het kan iedereen treffen, ongeacht leeftijd, geslacht of achtergrond.
Symptomen van depressie volgens de DSM-5
- Sombere stemming: Verdrietig, leeg, hopeloos.
- Verlies van interesse of plezier: In bijna alle activiteiten.
- Gewichtsverandering: Gewichtsverlies/toename, of verandering in eetlust.
- Slaapproblemen: slapeloosheid of juist veel slapen.
- Psychomotorische veranderingen: Rusteloosheid of traagheid.
- Moeheid/energieverlies: Bijna elke dag.
- Schuldgevoelens: Waardeloosheid, overdreven/onterechte schuld.
- Concentratie/besluiteloosheid: Verminderd vermogen tot denken, concentreren, of beslissen.
- Gedachten aan de dood: Terugkerende gedachten aan de dood, suïcidegedachten, plannen of pogingen.
Let op
Als je gedachten hebt over zelfmoord of plannen maakt om jezelf pijn doen, zoek dan onmiddellijk hulp. Bel 113 Zelfmoordpreventie, neem contact op met de crisisdienst of ga naar de spoedeisende hulp.
Hoe werken de hersenen bij een depressie?
Verstoring van de hersencommunicatie
Bij depressie functioneren de hersenen anders dan normaal. De communicatie tussen hersencellen, ook wel neuronen genoemd, is verstoord, vooral in gebieden die verantwoordelijk zijn voor emoties, motivatie en het verwerken van beloningen.
Twee belangrijke neurotransmitters, serotonine en dopamine, spelen hierbij een cruciale rol. Bij mensen die hiermee worstelen is de balans van deze stoffen vaak verstoord, wat leidt tot gevoelens van somberheid, verlies van interesse en energiegebrek.
Amygdala en prefrontale cortex
Daarnaast is er vaak een verhoogde activiteit in de amygdala, het deel van dat emoties verwerkt, terwijl de prefrontale cortex, die verantwoordelijk is voor besluitvorming en emotieregulatie, minder actief is. Zo voelen negatieve emoties sterker aan en zijn moeilijker te beheersen.
Er is ook vaak een verstoorde werking van de hippocampus, het gebied dat betrokken is bij geheugen en leren, wat kan bijdragen aan het gevoel van hopeloosheid en een negatief zelfbeeld. Door deze veranderingen in de hersenen kunnen de symptomen zowel mentaal als fysiek belastend zijn.
De impact van een depressie
Depressie beïnvloedt alle aspecten van het leven. Het is belangrijk om de impact te erkennen en te begrijpen dat behandeling kan helpen.
Persoonlijk leven
Depressie beïnvloedt hoe je jezelf ziet en voelt. Zelfvertrouwen neemt af, plezier verdwijnt en dagelijkse dingen kunnen overweldigend aanvoelen.
Werk en studie
Naast concentratieproblemen kan besluiteloosheid, faalangst en mentale uitputting het functioneren sterk belemmeren.
Fysieke gezondheid
Depressie werkt door in het lichaam en kan leiden tot chronische vermoeidheid, slaapproblemen, spanning en lichamelijke klachten.
Sociale contacten
Contact met anderen kost meer energie. Je kunt je onbegrepen voelen. Terugtrekking, schaamte of het gevoel anderen tot last te zijn kunnen leiden tot eenzaamheid.
Emoties en energie
Gevoelens kunnen afvlakken of juist zwaar en allesoverheersend worden. Dingen die ooit plezier gaven, voelen leeg of zinloos. Taken kosten meer energie dan normaal.
Zingeving en toekomst
De toekomst kan uitzichtloos aanvoelen. Plannen maken of ergens naar uitkijken lukt vaak niet meer. Hoop en perspectief verdwijnen naar de achtergrond.
Oorzaken en vormen van depressie
De oorzaken van een depressie zijn complex en bijna nooit terug te brengen tot één enkele factor. Een depressie ontstaat uit een combinatie van invloeden, niet uit zwakte of gebrek aan wilskracht. Meestal gaat het om een samenspel van biologische processen, zoals een verstoring in neurotransmitters als serotonine en noradrenaline en psychische factoren zoals persoonlijkheidskenmerken of de manier waarop je met stress omgaat.
Sociale omstandigheden zoals ingrijpende gebeurtenissen, problemen thuis of langdurige overbelasting kunnen de kans op een depressie vergroten. Erfelijkheid speelt ook mee, sommige mensen zijn dan gevoeliger voor het ontwikkelen van depressieve klachten.
Welke vormen kan een depressie aannemen?
Een depressie uit zich niet bij iedereen op dezelfde manier. Er zijn verschillende vormen en varianten, elk met hun eigen kenmerken. In het overzicht kun je zien welke typen depressie er bestaan.
Therapieresistente depressie
Wanneer eerdere behandelingen onvoldoende helpen.
Seizoensdepressie
Somberheid die vaak in de wintermaanden opspeelt.
Postnatale depressie
Psychotische depressie
Somberheid die samengaat met wanen of hallucinaties.
Richtlijn voor het behandelen van depressie
De behandelng voor depressie kent geen vast stappenplan dat voor iedereen werkt. Daarom werken zorgprofessionals volgens een behandelrichtlijn: een overzicht van bewezen behandelopties, die stap voor stap worden ingezet op basis van wat iemand nodig heeft. In het schema hieronder zie je hoe de behandeling meestal is opgebouwd.
Vaak begint dit met psychotherapie en/of medicatie. Wanneer deze behandelingen onvoldoende effect hebben, wordt gekeken naar neuromodulatie, zoals rTMS. Belangrijk om te weten: dit is een hulpmiddel. Soms wordt een stap overgeslagen, soms gecombineerd, en soms is een andere route passender. Jouw situatie staat altijd centraal.
Advies voor naasten en omgeving
Een depressie raakt niet alleen degene die ermee worstelt, maar ook de mensen eromheen. Als naaste kun je je machteloos, onzeker of uitgeput voelen. Je wilt helpen, maar weet soms niet hoe. Het is belangrijk om te weten dat je iemand met een depressie niet zomaar kunt opbeuren.
Wat wél helpt, is aanwezig blijven zonder druk. Luister zonder direct advies te geven, neem gevoelens serieus en erken dat de klachten echt zijn, ook als je ze niet altijd begrijpt. Kleine gebaren van steun, zoals samen een korte wandeling maken of simpelweg er zijn, kunnen veel betekenen.
Probeer daarnaast ook goed voor jezelf te zorgen. Grenzen stellen is noodzakelijk om steun te kunnen blijven bieden. Je hoeft het niet perfect te doen. Soms is het belangrijkste wat je kunt geven: geduld, begrip en het gevoel dat iemand er niet alleen voor staat. Twijfel je als naaste wat je kunt doen of merk je dat het te zwaar wordt? Ook voor partners en familie kan begeleiding helpend zijn.
Wat als je depressieve klachten hebt of depressief bent?
Als je een depressie hebt, kan alles zwaarder aanvoelen dan het “ eigenlijk zou moeten”. Dingen die voor anderen vanzelf lijken te gaan, kosten jou enorm veel energie. Probeer daarom mild te zijn voor jezelf. Het is ontzettend goed dat je stappen zet om beter voor jezelf te leren zorgen. Je bent bezig om je innerlijke beleving, emoties, ervaringen en patronen te herkennen en te verwerken, dat is niet niks.
Je hoeft niet meteen grote veranderingen door te voeren of alles goed te doen. Kleine stappen, hoe klein ook, zijn al waardevol. Denk aan opstaan, een glas water drinken of even naar buiten gaan. Wat voor jou haalbaar is, verschilt per dag. Het kan helpen om structuur aan te brengen, maar alleen in een tempo dat bij je past. Vergelijk jezelf niet met anderen en leg de lat niet hoger dan je aankunt.
Vraag om steun bij mensen die je vertrouwt en zoek professionele hulp. Vroeg hulp zoeken is het beste, omdat het de kans op een sneller herstel vergroot. Hoe eerder de symptomen worden herkend, hoe groter de kans op verbetering en het doorbreken van de negatieve spiraal die depressie met zich meebrengt en voorkomt dat de symptomen en klachten elkaar blijven versterken.
Herstel is geen rechte lijn. Er zijn periodes waarop het beter gaat en periodes waarop het weer wat zwaarder is. Het hoort bij het proces van herstellen en opnieuw leren vertrouwen op jezelf. Ook wanneer eerdere behandelingen onvoldoende effect hebben gehad, betekent dat niet dat herstel onmogelijk is. Soms is er simpelweg een andere benadering nodig die beter aansluit bij hoe jouw brein op dit moment functioneert.
Hoe verklein je de kans op een depressie?
Een depressie kan je niet altijd voorkomen, maar je kunt stappen nemen om het risico op het ontwikkelen van een depressie te beperken. Dit wordt ook wel mentale hygiëne genoemd: kleine, terugkerende gewoontes die je veerkracht ondersteunen en je brein helpen beter om te gaan met stress, tegenslagen en emotionele belasting. Deze stappen helpen je ook om te zorgen dat jouw klachten niet verder vergereren.
Versterk je mentale veerkracht
Mentale veerkracht helpt je om beter om te gaan met moeilijke momenten. Het betekent dat je leert herstellen na tegenslagen. Door regelmatig stil te staan bij wat goed gaat, problemen op te delen in kleinere stappen en fouten te zien als leermomenten, vergroot je je veerkracht.
Zorg goed voor je lichaam
Gezonde voeding, voldoende beweging en frisse lucht ondersteunen de aanmaak van stoffen die belangrijk zijn voor je stemming. Ook aandacht voor zelfzorg en persoonlijke hygiëne kan helpen om je weer iets meer verbonden te voelen met jezelf en je lichaam.
Houd vast aan een dagelijks ritme
Je brein functioneert het best bij voorspelbaarheid. Regelmatige tijden voor slapen, opstaan en eten helpen je biologische klok in balans te blijven in periodes van stress of somberheid. Een vast ritme geeft rust in je hoofd en ondersteunt je energieniveau.
Blijf in verbinding met anderen
Contact met mensen om je heen is een belangrijke beschermende factor. Ook als je je terug wilt trekken, kan het helpen om iemand dichtbij te houden. Je hoeft je niet altijd goed te voelen om verbinding te mogen maken, juist het delen wanneer het moeilijk is, kan steun geven.
Zet de stap naar herstel
Er is een behandeling die werkt, ook als eerdere therapieën niet genoeg hielpen. Ontdek rTMS of stel een vraag.
