Je hebt de stap gezet om hulp te zoeken. Misschien ben je gestart met therapie, werk je aan oude pijn of probeer je patronen te doorbreken die je al jarenlang met je meedraagt. Je hoopt je snel beter te voelen, maar merkt dat je emotioneel en gespannen bent en bepaalde klachten juist toenemen. Dat kan verwarrend zijn. Toch is het niet ongebruikelijk dat klachten tijdens een behandeltraject tijdelijk anders of heftiger aanvoelen. Soms kan dit samenhangen met het behandel- en herstelproces. Dus waarom kun je je slechter voelen tijdens therapie?
Welke klachten kunnen tijdelijk toenemen?
Welke klachten tijdelijk toenemen, hangt af van je klachten, de behandeling en wat er tijdens een sessie wordt besproken of geoefend. Sommige mensen merken bijvoorbeeld tijdelijk meer:
- angst, spanning of onrust;
- somberheid of emotionele gevoeligheid;
- vermoeidheid;
- piekeren;
- irritatie of boosheid;
- lichamelijke spanning;
- moeite met slapen;
- herinneringen of gedachten aan moeilijke gebeurtenissen.
Je kunt je na een intensieve therapiesessie bijvoorbeeld vermoeid of emotioneel slechter voelen. Een tijdelijke toename van klachten hoeft daarom niet direct te betekenen dat er iets misgaat. Tijdelijk meer last ervaren kan onderdeel zijn van behandeling, maar verslechtering is op zichzelf nooit bewijs dat een behandeling werkt.
Waarom kun je je slechter voelen tijdens therapie?
Tijdens een therapiesessie praat je soms over onderwerpen, gedachten of ervaringen die je normaal liever vermijdt. Hierdoor kunnen emoties tijdelijk sterker aanwezig zijn en kun je je daardoor slechter voelen. Bij sommige behandelvormen is het zelfs onderdeel van de behandeling om situaties, herinneringen of gevoelens op te zoeken die spanning oproepen.
Denk bijvoorbeeld aan exposure bij angstklachten of bepaalde behandelingen voor trauma. Dit kan op korte termijn ongemakkelijk of intensief zijn, maar het doel is juist om klachten op langere termijn te verminderen. De verandering die je ervaart gedurende het behandeltraject kan ook spanning geven.
Wat gebeurt er met je tijdens therapie?
Tijdens therapie verandert niet alleen hoe je met klachten omgaat, maar vaak ook hoe je naar jezelf, je gevoelens en bepaalde situaties kijkt.
Je leert je pijn te zien voor wat het is
Veel mensen gaan door het leven op de automatische piloot. Niet omdat ze daar bewust voor hebben gekozen, maar omdat het soms de enige manier is geweest om door te gaan. Ook de manier waarop ze met moeilijke gevoelens en situaties omgaan, is vaak onbewust aangeleerd en verschilt per persoon. Zo worden gevoelens weggestopt, mogen tranen er niet zijn, wordt pijn weggelachen, worden moeilijke of stressvolle situaties vermeden of wordt uitputting lange tijd genegeerd.
Wanneer je met bijvoorbeeld gesprekstherapie begint, leer je stil te staan bij wat er écht in je omgaat. Daardoor word je je bewust van gevoelens, gedachten en spanningen die je lange tijd hebt weggestopt. Wanneer dat bewustzijn groeit, kun je pas echt merken hoe zwaar de last is die je al die tijd hebt meegedragen. Dat kan overweldigend aanvoelen, alsof alle stress, pijn en emoties tegelijkertijd op je af komen.
Je stopt met vermijden en gaat de confrontatie aan
Sommige ervaringen, emoties of herinneringen zijn zo pijnlijk dat je onbewust manieren ontwikkelt om ze op afstand te houden. Je leidt jezelf af, houdt jezelf druk, relativeert je gevoelens of probeert vooral door te gaan. Tijdens therapie wordt juist aandacht besteed aan datgene wat je normaal gesproken vermijdt.
Je leert nieuwe manieren om met jezelf om te gaan, zoals stilstaan bij je gevoel zonder afleiding, jezelf toestaan om te voelen en te uiten, of om even tijd te maken voor jezelf. In het begin kan dit erg vervelend zijn, misschien zelfs onzekerheid of angst geven. Je doet namelijk iets anders dan je gewend bent en het kan tijd kosten voordat de nieuwe manieren van omgaan vertrouwd aanvoelen.
Je leert jezelf opnieuw kennen
Veel mensen verwachten dat zodra je een behandeling begint, je snel herstelt. Dat je na een aantal gesprekken meer rust ervaart of minder last hebt van klachten. Maar therapie kan er juist voor zorgen dat je eerst meer gaat opmerken. Je gaat patronen herkennen die je eerder niet zag. Je merkt hoe streng je voor jezelf bent, hoeveel spanning je dagelijks ervaart of hoeveel invloed bepaalde gebeurtenissen nog steeds op je hebben. Die inzichten zijn waardevol, maar voelen niet altijd als een stap vooruit.
Soms voelt het eerder alsof je achteruitgaat, wat juist heel veel onzekerheid geeft. De manieren waarop je jezelf jarenlang hebt beschermd werken minder goed, terwijl nieuwe vaardigheden nog in ontwikkeling zijn. Daardoor kun je je tijdelijk kwetsbaarder voelen. Het is ook niet gek als je in deze periode vaker terugvalt in oud gedrag of dat er tijdelijk meer emoties naar boven komen.
Hoe lang kan een tijdelijke verergering van klachten duren?
Langdurige verslechtering kan voorkomen, maar is niet altijd een noodzakelijk onderdeel van herstel. Er bestaat geen vaste periode waarin klachten tijdens een behandeling erger mogen zijn. Dit verschilt per persoon, klacht en behandelvorm. Soms neemt spanning alleen tijdens of kort na een sessie toe, terwijl bepaalde emoties of klachten bij andere mensen langer aanwezig blijven. Belangrijker dan een exact aantal dagen of weken, is het verloop van de klachten. Worden de klachten na verloop van tijd weer minder? En staat de tijdelijke belasting in verhouding tot wat de behandeling je uiteindelijk oplevert?
Wanneer is een toename van klachten wél reden tot zorgen?
Een behandeling hoort niet steeds zwaarder te worden zonder dat er wordt gekeken naar wat dit met je doet. Wanneer je klachten sterk toenemen, langere tijd blijven verergeren, niet meer herstellen tussen sessies door, of je dagelijks functioneren duidelijk achteruitgaat, bespreek dit dan met je behandelaar. Ook wanneer je nieuwe klachten ontwikkelt, je je niet veilig voelt binnen de behandeling of het gevoel hebt dat de behandeling te snel gaat, is het belangrijk om dit aan te geven.
Samen met je behandelaar kan worden bekeken waardoor de klachten toenemen en of het behandelplan moet worden aangepast. Neem direct contact op met passende professionele hulp wanneer je in een acute psychische crisis terechtkomt, bijvoorbeeld wanneer je bang bent dat je jezelf of iemand anders iets zult aandoen.
Bespreek veranderingen altijd met je behandelaar
Veel mensen houden twijfels of veranderingen voor zichzelf omdat ze denken dat ze zich aanstellen of dat het er gewoon bij hoort. Toch kunnen juist deze ervaringen belangrijke informatie geven over hoe het met je gaat. Of je nu merkt dat je meer emoties voelt, meer spanning ervaart of juist het gevoel hebt dat je vastloopt, bespreek het met je behandelaar. Samen kunnen jullie onderzoeken wat er speelt en wat je op dat moment nodig hebt.
Wat kun je zelf doen als je psychische klachten erger worden?
Probeer een verergering van klachten niet automatisch te zien als bewijs dat je behandeling werkt of niet werkt. Houd bij welke klachten toenemen, wanneer dit gebeurt en hoelang ze aanhouden. Zo kun je samen met je behandelaar beter beoordelen of er een verband is met bepaalde sessies, oefeningen of andere omstandigheden. Daarnaast kan het helpen om na intensieve sessies voldoende ruimte voor herstel in te plannen en vast te houden aan basiszaken zoals slaap, regelmatige maaltijden, beweging en contact met mensen bij wie je je prettig voelt.
Een stap terug betekent niet altijd dat je achteruitgaat
Herstel gaat met pieken en dalen. Sommige weken voel je je sterker, hoopvoller of energieker. Andere weken lijken klachten juist meer aanwezig. Dat betekent niet automatisch dat de behandeling niet werkt. Verandering verloopt vaak geleidelijk. Soms merk je pas maanden later dat je anders reageert op situaties die vroeger veel spanning opriepen. Of dat je sneller herstelt van tegenslagen dan voorheen. Wanneer klachten heftiger aanvoelen dan je gewend bent, is het begrijpelijk dat je gaat twijfelen.
Toch betekent een moeilijke periode niet automatisch dat je behandeling mislukt of dat je terug bij af bent. Herstel voelt niet altijd meteen als vooruitgang. Soms betekent het eerst dat je beter gaat begrijpen wat je voelt, denkt en nodig hebt. Dat kan ongemakkelijk zijn, maar tegelijkertijd ruimte creëren voor blijvende verandering.