Somberheid, vermoeidheid, prikkelbaarheid, concentratieproblemen. Veel klachten die bij een depressie horen, kunnen ook samenhangen met hormonale ontregeling. Is er dan sprake van een depressie, of spelen hormonen een rol? Of is het een wisselwerking tussen beide?
Wanneer spreken we van een depressie?
Bij een depressieve stoornis zijn klachten zoals somberheid, verlies van interesse, schuldgevoel, slaapproblemen of energieverlies gedurende minimaal twee weken vrijwel dagelijks aanwezig. De klachten beïnvloeden het functioneren thuis, op het werk of in sociale relaties en zijn niet uitsluitend te verklaren door een lichamelijke aandoening of middelengebruik. Depressie ontstaat niet alleen “in je hoofd”. In de hersenen veranderen processen die invloed hebben op stemming, energie en stress. Hormonen kunnen daarbij een rol spelen, maar zijn niet altijd de belangrijkste oorzaak. Vaak spelen ook psychische en emotionele factoren mee, zoals langdurige stress, ingrijpende gebeurtenissen of vastgelopen patronen. Het is meestal een samenspel van meerdere factoren.
De meeste mensen zoeken hulp omdat ze verlichting willen van hun somberheid, negatieve gedachten, emotionele pijn of het gevoel vast te zitten. Dat zijn vaak de klachten die het dagelijks leven het meest beïnvloeden, ongeacht of hormonen daarbij een rol spelen.
Wanneer kunnen hormonen een rol spelen?
Hormonale ontregeling kan depressieve klachten versterken. Wanneer er geen duidelijke emotionele of psychische aanleiding is voor de klachten, kan het zelfs waarschijnlijker zijn dat hormonen een grotere rol spelen. Tegelijkertijd verklaren hormonale schommelingen niet automatisch alle symptomen, vaak is er sprake van een samenspel van meerdere factoren. Hormonen hebben invloed op hoe je je voelt, hoeveel energie je hebt, hoe goed je slaapt en hoe gevoelig je bent voor stress. Wanneer hormonen uit balans raken, kan dat merkbaar zijn in je stemming.
Wat is hormonale ontregeling?
Van hormonale ontregeling spreken we wanneer hormoonwaarden aantoonbaar afwijken van wat normaal is, of wanneer klachten duidelijk buiten het gebruikelijke patroon vallen. Het gaat dan niet om tijdelijke schommelingen die bij een cyclus of levensfase horen, maar om verstoringen die langdurig aanhouden, steeds heviger worden of het dagelijks functioneren merkbaar beïnvloeden. Bijvoorbeeld stemmingsklachten die vrijwel de hele maand aanwezig zijn in plaats van alleen rond de menstruatie. Of aan extreme vermoeidheid, sterke gewichtsveranderingen, hartkloppingen of concentratieproblemen die kunnen wijzen op een schildklierafwijking. Ook wanneer klachten plotseling ontstaan zonder duidelijke emotionele aanleiding, kan het zinvol zijn om hormonale factoren te onderzoeken.
Daarnaast kan een schildklierafwijking zorgen voor klachten zoals vermoeidheid, traagheid, somberheid of juist onrust. De schildklier speelt namelijk een belangrijke rol in de stofwisseling en energieregulatie. Ook langdurige stress heeft invloed op het hormoon cortisol. Wanneer stress langdurig aanhoudt, kan het stresssysteem ontregeld raken, wat effect kan hebben op slaap, concentratie en stemming.
Wanneer is aanvullend hormonaal onderzoek zinvol?
Onderzoek is geen standaard stap bij iedere depressie, maar kan helpen wanneer er aanwijzingen zijn voor hormonale ontregeling. Het kan voor jezelf goed zijn om dit uit te zoeken, omdat je dan jezelf lichamelijk beter kunt ondersteunen, wat verlichting geeft.
Aanvullend onderzoek kan overwogen worden wanneer:
- klachten niet alleen cyclisch terugkeren, maar buiten proportie zijn of het functioneren sterk beïnvloeden
- depressieve symptomen ontstaan zijn rond duidelijke hormonale veranderingen, zoals in de overgang of na een bevalling
- er naast stemmingsklachten ook lichamelijke signalen aanwezig zijn, zoals haaruitval, onverklaarbare gewichtsschommelingen, extreme vermoeidheid of temperatuurgevoeligheid
- eerdere behandelingen onvoldoende effect hebben gehad en er twijfel is over een mogelijke lichamelijke bijdrage
Welke bloedwaarden zijn relevant bij depressieve klachten?
Wanneer er aanwijzingen zijn dat hormonale factoren een rol kunnen spelen, is het verstandig om dit met de huisarts te bespreken. Samen kijk je naar je klachten, het verloop en eventuele bijkomende lichamelijke signalen. De huisarts beoordeelt welke onderzoeken in jouw situatie zinvol zijn en voorkomt zo onnodige of ongerichte testen.
Bij verdenking op hormonale factoren kan een arts onder andere kijken naar:
- TSH en vrij T4 (schildklierfunctie)
- Vitamine B12
- Vitamine D
- Ferritine (ijzerstatus)
- Glucosewaarden
- In specifieke gevallen: oestrogeen, progesteron of testosteron
Het testen van deze waarden helpt om lichamelijke oorzaken die depressieve klachten kunnen nabootsen of versterken, uit te sluiten of juist aan te tonen. Zo kan een traag werkende schildklier somberheid en vermoeidheid veroorzaken, terwijl een vitamine B12- of ijzertekort invloed kan hebben op energie, concentratie en stemming. Afwijkende glucosewaarden kunnen schommelingen in energie en prikkelbaarheid verklaren.
Deze waarden zeggen niet alles, maar kunnen bijdragen aan een completer beeld. Soms blijkt er een behandelbare factor aanwezig te zijn. Leefstijl heeft invloed op zowel hormonen als stemming. Slaap, stress, voeding en beweging spelen een rol in hoe het lichaam en brein functioneren. Dat betekent niet dat leefstijl een depressie oplost, maar het kan wel bijdragen aan stabilisatie, zeker wanneer hormonale factoren meespelen.
Kijken naar het totaalplaatje
Het onderscheid tussen depressie en hormonale ontregeling is niet altijd eenvoudig. Soms is er sprake van een primaire depressie. Soms spelen hormonen een versterkende rol. En soms lopen beiden door elkaar. Klachten ontstaan zelden door één enkele oorzaak. Daarom is het belangrijk om zorgvuldig naar het totaalplaatje te kijken. Hoe ziet het klachtenpatroon eruit? Hoe lang bestaan de klachten en hoe ernstig zijn ze? Zijn er recente hormonale veranderingen geweest? Welke behandelingen zijn al ingezet? En spelen er mogelijk lichamelijke factoren mee? Een goede beoordeling richt zich niet op één losse verklaring, maar op het geheel.
Blijven klachten aanhouden ondanks behandeling? Of is er twijfel over een mogelijke hormonale component? Dan kan het zinvol zijn om opnieuw te kijken naar de situatie en samen te onderzoeken wat nog niet is meegenomen. Depressieve klachten verdienen een brede blik. Niet alles is puur hormonaal, maar ook niet alles is uitsluitend psychisch. Juist in die nuance ligt vaak de sleutel tot een passende en gerichte behandeling.
