Wie ooit een depressie heeft meegemaakt, weet dat het niet alleen om somberheid gaat. Veel mensen met een depressie ervaren fysieke klachten, zoals hoofdpijn, buikklachten of rugpijn. Maar hoe zit dat eigenlijk? Ben je gevoeliger voor pijn bij depressie?
De link tussen depressie en pijn
Onderzoek laat al jaren zien dat depressie en pijn nauw met elkaar verbonden zijn. Mensen met een depressie hebben vaker chronische pijnklachten, en andersom hebben mensen met langdurige pijn een verhoogd risico op depressieve klachten. De relatie is dus wederzijds versterkend. Maar waarom is dat zo? Een belangrijke verklaring ligt in het brein. De hersengebieden die betrokken zijn bij het voelen van fysieke pijn, overlappen deels met de gebieden die negatieve emoties verwerken, zoals verdriet, angst en somberheid. Bij een depressie raakt de werking van die gebieden verstoord, waardoor signalen van pijn intenser kunnen worden waargenomen. Je bent als het ware “fijner afgesteld” op ongemak.
Wat gebeurt er in je brein bij pijn?
Om te begrijpen waarom depressie invloed heeft op je pijnbeleving, is het belangrijk om te weten hoe het brein pijn verwerkt. Pijn is niet alleen een fysieke gewaarwording; het is ook een emotionele ervaring. Verschillende hersengebieden werken samen om te bepalen hoe hevig pijnprikkels voelen, hoe je erop reageert, en welke betekenis je eraan geeft.
Belangrijke hersengebieden in de pijnverwerking:
- De somatosensorische cortex verwerkt de fysieke locatie en intensiteit van pijn
- De anterior cingulate cortex (ACC) verbindt pijn met emotionele betekenis
- De insula vertaalt lichamelijke sensaties naar bewuste ervaring
- De prefrontale cortex reguleert de aandacht voor pijn en helpt relativeren
- De amygdala is betrokken bij angst, stress en emotionele reacties op pijn
Pijn is niet alleen iets wat je in je lichaam voelt. Het is iets wat je brein interpreteert en beoordeelt. Daarbij werken verschillende hersengebieden nauw samen. De somatosensorische cortex bepaalt waar in je lichaam de pijn zit en hoe intens die aanvoelt. Tegelijkertijd geeft de anterior cingulate cortex (ACC) emotionele betekenis aan die pijn: Voelt het dreigend, frustrerend of verdrietig? De insula vertaalt de lichamelijke sensaties naar een bewuste ervaring, zodat je je echt bewust wordt van de pijnprikkels.
De prefrontale cortex helpt je om de pijn in perspectief te plaatsen en er met aandacht of relativering mee om te gaan. Tot slot speelt de amygdala een rol in de emotionele reactie op pijn. Vooral als die gepaard gaat met angst of stress. Wanneer deze gebieden uit balans raken, zoals bij een depressie, kan pijn niet alleen intenser maar ook emotioneler worden ervaren.
Depressie verstoort deze hersengebieden:
- De prefrontale cortex (die normaal helpt relativeren) is vaak minder actief. Daardoor kun je pijn intenser beleven of moeilijker loslaten.
- De anterior cingulate cortex en insula zijn vaak juist overactief bij mensen met depressie, wat zorgt voor een verhoogde gevoeligheid voor negatieve prikkels, waaronder pijn.
- De amygdala staat bij depressie in een soort “alarmstand”, waardoor neutrale of milde signalen sneller als bedreigend of onaangenaam worden ervaren.
- Bij depressie is het serotoninesysteem vaak uit balans. Minder serotonine betekent ook minder natuurlijke pijnstilling, waardoor pijn heftiger kan aanvoelen
Pijnklachten als uiting van depressie
Soms uit een depressie zich vooral via het lichaam. Zeker bij mensen die moeite hebben om emoties te benoemen of verwerken, kunnen fysieke symptomen op de voorgrond staan. Denk aan rugpijn, buikklachten of een constant drukkend gevoel op het hoofd. Dit maakt het soms lastig om te herkennen dat er sprake is van een depressie, vooral als iemand de somberheid zelf niet als hoofdklacht ervaart.
Hoe ga je hiermee om?
De combinatie van depressie en pijn kan erg vervelend zijn. Pijn maakt je somber, en somberheid vergroot de pijnbeleving. Daarom is het belangrijk dat beide klachten serieus genomen worden. Behandeling van depressie kan niet alleen je stemming verbeteren, maar ook zorgen voor verlichting van lichamelijke pijn. Sommige mensen merken dat ze na behandeling minder spier- of hoofdpijn ervaren, zelfs als daar nooit een lichamelijke oorzaak voor is gevonden.
Wat helpt bij onverklaarbare pijn en somberheidsklachten:
- Psychotherapie (bijvoorbeeld CGT)
- Medicatie (antidepressiva beïnvloeden ook neurale netwerken voor pijnverwerking)
- Lichaamsgerichte therapie of mindfulness
- Beweging, al is het maar een dagelijkse wandeling
- rTMS, dat niet alleen de stemming kan verbeteren, maar soms ook de pijnklachten veroorzaakt door depressie vermindert
Je bent gevoeliger voor pijn
Bij een depressie ben je vaak gevoeliger voor pijn. Niet omdat je je aanstelt, maar omdat je brein letterlijk anders met pijnprikkels omgaat. Gelukkig zijn er behandelingen die je kunnen helpen om zowel je stemming als je lichaam weer tot rust te brengen. Blijf dus niet te lang lopen met onverklaarbare pijnklachten. Ze kunnen een belangrijk signaal zijn dat je meer nodig hebt dan alleen een pijnstiller.
